mus vindt een huis
en de
zwaluw een nest
waarin ze
haar jongen neerlegt,
bij uw
altaren, HEER van de hemelse machten,
mijn
koning en mijn God.
Gelukkig
wie wonen in uw huis,
gedurig
mogen zij U loven.
Hoe kunnen een mus en
een zwaluw ons helpen het Kerstfeest beter te begrijpen? Hierover wil ik nadenken
in deze blog.
Het is een radicaal
concept: een liefdesrelatie met God. Voor de Griekse filosoof Aristoteles was
het ondenkbaar dat de goden welke interesse dan ook zouden hebben voor de mens.
De enig denkbare richting van betrokkenheid tussen goden en mens was de omgekeerde:
de nietige mens moest de goddelijke volmaaktheid aanbidden. De afstand tussen
mens en goden was letterlijk en figuurlijk onoverbrugbaar. De ervaring van het
Joodse volk is radicaal anders. Het komt tot het geloofsinzicht dat God zich
wel degelijk interesseert in de mens. Meer nog, dat Hij een voorkeursliefde
heeft voor het onooglijk volkje van nomaden dat de Joden op dat moment zijn. Dat
Hij hen gewild heeft en steeds voor hen zorgt, wat er ook gebeurt. God is
Israël trouw. Ook al blijkt Israël zelf vaak ontrouw te zijn.
God neemt het
initiatief
Zo brengt de
voortdurende terugblik op hun ervaring de joden geleidelijk aan tot een volstrekt
nieuw inzicht. De wederzijdse aantrekking en het verlangen naar relatie tussen
mens en God vinden hun oorsprong niet in de mens. Het is God zelf die het
initiatief neemt. Niet eenmalig maar steeds weer. Je had het niet zo kunnen
bedenken, zo onwaarschijnlijk is het.
Het christelijk geloof
bouwt verder op deze ervaring: de liefdesband tussen God en mens heeft de meest
verreikende consequenties, bijna tot in het absurde. Het geloof in de
menswording is daar de uitdrukking van. Gods liefde voor de mens is zo groot
dat God verlangt zich met de mens te identificeren, te vereenzelvigen. God wil en
zal zelf mens worden. De absolute grootheid en almacht van God komt wonen in de
kleinheid, kwetsbaarheid en onmacht van een mens. Meer nog, van een hulpeloze zuigeling,
in een arm gezinnetje, in een dorpje van niemendal. God komt in ons ‘vlees’.
Incarnatie, noemen theologen dit.
Het mysterie van de
menswording
Het is niet vreemd dat
de wijsheid van de liturgische traditie de gelovigen elk jaar opnieuw vier lange
weken gunt om zich voor te bereiden op het Kerstfeest. Daartoe onthaalt de adventstijd
ons elk jaar op opnieuw op een bijzonder bijbels leesrooster, op liederen en
symbolen. Wij kunnen ons hart daardoor steeds meer open zetten voor het
mysterie van de menswording.
Vanaf de eerste eeuwen
van onze jaartelling hebben de kerkvaders – de eerste generaties van theologen –
het Oude Testament gelezen en herlezen vanuit dit perspectief van de incarnatie.
Zelfs de meest onwaarschijnlijke teksten uit het Oude Testament ging men onder de
loep nemen: hoe kan dit beeld of dat verhaal gelezen worden als een
aankondiging – een prefiguratie – van Jezus, de Heiland? De Bijbel was immers
in de beleving van de kerkvaders één ononderbroken openbaring van het ondenkbare
wezen van God en dus van de persoon van Jezus, hoogtepunt en en eindpunt van
die openbaring. Ze legden daarbij een soms verbazingwekkende creativiteit aan
de dag. Het leidde tot een verdieping en verfijning van het begrip van wie
Jezus eigenlijk is. Die ontdekkingstocht gaat verder tot de dag van vandaag.
Advent met de
Psalmen
Psalmen lenen zich
goed voor dit soort lezing, ook al zijn ze geschreven honderden jaren voor de
geboorte van Jezus. Ze bieden een grote verscheidenheid aan beelden, gevoelens
en ervaringen van mensen. Dit maakt ze tot een geschikt vertrekpunt punt om de eindeloze
rijkdom van het leven, de dood en de verrijzenis van Jezus verder te verkennen.
Zelf word ik geraakt
door het beeld van de mussen en de zwaluwen in vers 4 van psalm 84. Geïnspireerd
door de creatieve vrijheid van de kerkvaders, geef ik daar graag de volgende
interpretatie aan. Die kleine vogels gaan op zoek naar een nest, een veilige
plek voor hun jongen. Elk jaar opnieuw vinden ze een huis voor wat hun het
nauwst aan het hart ligt. Misschien wil de psalmist hier wel suggereren dat die
veilige plaatsen God zo dierbaar zijn dat Hij ze beschouwt als zijn eigen huis.
Wat geldt voor die beestjes, geldt ook voor ons mensen, zo leert ons het
volgende vers: ook wij mensen mogen wonen in Gods huis. Alle schepselen, groot
en klein, mogen zich veilig weten bij hun Schepper. Wij worden toegelaten tot
de intimiteit van zijn woning.
Met de geboorte van
Jezus wordt deze logica van wederzijdse vertrouwdheid tot zijn uiterste consequentie
doorgetrokken. God zelf komt inwonen in zijn meest dierbare schepsel. De Zoon
gaat zich in alle kwetsbaarheid nestelen in Maria. Ruimer, Hij verlangt in te
wonen in elk van ons. De beweging van toenadering van de grote God tot zijn
schepping wordt nu voltooid. Aan ons om toe te laten dat het kleine nest dat
wij zijn broedplaats wordt van goddelijk leven.
Nikolaas Sintobin sj
