De voorbije dagen werd de tekst gepubliceerd van een uitzonderlijk interview
dat paus emeritus Benedictus gaf aan de Belgische jezuïet Jacques Servais. Het
is, zoals we gewoon zijn, een juweeltje van intellectueel vernuft en spirituele
wijsheid. Op het internet circuleren nogal wat suggestieve “citaten”, in het
bijzonder aangaande wat Benedictus gezegd zou hebben over de gevolgen van
Vaticanum II. Niet altijd even subtiel. Ik heb daarom de betreffende paragrafen
even voor u vertaald om Benedictus zelf aan het woord te laten.
dat paus emeritus Benedictus gaf aan de Belgische jezuïet Jacques Servais. Het
is, zoals we gewoon zijn, een juweeltje van intellectueel vernuft en spirituele
wijsheid. Op het internet circuleren nogal wat suggestieve “citaten”, in het
bijzonder aangaande wat Benedictus gezegd zou hebben over de gevolgen van
Vaticanum II. Niet altijd even subtiel. Ik heb daarom de betreffende paragrafen
even voor u vertaald om Benedictus zelf aan het woord te laten.
Benedictus XVI: Het staat buiten kijf dat op dit punt
we te maken hebben met een diepgaande evolutie van het dogma. De kerkvaders en
de theologen uit de middeleeuwen konden nog denken dat, ten gronde, de hele
mensheid katholiek was geworden en dat het heidendom enkel nog maar bestond in
grensgebieden. De ontdekking van de Nieuwe wereld en het begin van de
moderniteit veranderde deze perspectieven op radicale wijze. In de tweede helft
van de vorige eeuw werd uitdrukkelijk het inzicht verwoord dat het niet kan
zijn dat God al de ongedoopten verloren laat gaan en dat een zuiver natuurlijk
geluk voor hen geen echt antwoord is op de vraag van het menselijk bestaan. Zo
het waar is dat de grote missionarissen uit de 16de eeuw er nog steeds van
overtuigd waren dat wie niet gedoopt was voor altijd verloren was – en dit
verklaart hun missionair engagement – werd deze overtuiging na het Tweede Vaticaans Concilie in de
Katholieke Kerk uiteindelijk losgelaten.
Het gevolg hiervan was een diepe, dubbele crisis. Aan
de ene kant lijkt dit elke motivatie voor een toekomstig missionair engagement
weg te nemen. Waarom zou je proberen mensen ervan te overtuigen om het
christelijk geloof aan te nemen als ze ook zonder dit geloof gered kunnen
worden? Maar ook voor christenen diende zich een probleem aan: het verplichte
karakter van het geloof en zijn wijze van leven werd onzeker en problematisch. Indien
er mensen zijn die zichzelf kunnen redden op andere manieren, dan is het niet
duidelijk, in de uiteindelijke analyse, waarom de christen zelf gebonden is aan
de vereisten van het christelijk geloof
en moraal. Als geloof en redding niet langer van elkaar afhankelijk
zijn, wordt het geloof zelf zonder motief.
we te maken hebben met een diepgaande evolutie van het dogma. De kerkvaders en
de theologen uit de middeleeuwen konden nog denken dat, ten gronde, de hele
mensheid katholiek was geworden en dat het heidendom enkel nog maar bestond in
grensgebieden. De ontdekking van de Nieuwe wereld en het begin van de
moderniteit veranderde deze perspectieven op radicale wijze. In de tweede helft
van de vorige eeuw werd uitdrukkelijk het inzicht verwoord dat het niet kan
zijn dat God al de ongedoopten verloren laat gaan en dat een zuiver natuurlijk
geluk voor hen geen echt antwoord is op de vraag van het menselijk bestaan. Zo
het waar is dat de grote missionarissen uit de 16de eeuw er nog steeds van
overtuigd waren dat wie niet gedoopt was voor altijd verloren was – en dit
verklaart hun missionair engagement – werd deze overtuiging na het Tweede Vaticaans Concilie in de
Katholieke Kerk uiteindelijk losgelaten.
Het gevolg hiervan was een diepe, dubbele crisis. Aan
de ene kant lijkt dit elke motivatie voor een toekomstig missionair engagement
weg te nemen. Waarom zou je proberen mensen ervan te overtuigen om het
christelijk geloof aan te nemen als ze ook zonder dit geloof gered kunnen
worden? Maar ook voor christenen diende zich een probleem aan: het verplichte
karakter van het geloof en zijn wijze van leven werd onzeker en problematisch. Indien
er mensen zijn die zichzelf kunnen redden op andere manieren, dan is het niet
duidelijk, in de uiteindelijke analyse, waarom de christen zelf gebonden is aan
de vereisten van het christelijk geloof
en moraal. Als geloof en redding niet langer van elkaar afhankelijk
zijn, wordt het geloof zelf zonder motief.
