Door Hans van Leeuwen SJ
Dit artikel is ook als PDF beschikbaar
Vóór ik met mijn eigenlijk onderwerp begin probeer ik eerst nog een keer de plaats en de functie van de Eerste Week in het geheel van de Geestelijke Oefeningen te omschrijven.
De Eerste Week in de dynamiek van de Geestelijke Oefeningen
Het Fundament kan bij degene die de Geestelijke Oefeningen doet het gevoel oproepen bij God in het krijt te staan en ook het verlangen naar meer ordening van zijn leven om Gods trouw met trouw te beantwoorden. De bedoeling van de Eerste Week is door dieper in te gaan op eigen ontrouw uit te komen bij Gods genadige trouw en liefde. Je realiseren hoe groot je ontrouw is, kan aan de liefde van God een nog diepere kleur geven. Dat wordt nog versterkt door een groeiend besef van de kosmische dimensie van de zonde. De retraitant ervaart te staan in een geschiedenis van de zonde, een geschiedenis “ten dode”, waarmee hij solidair is. De bedoeling van deze Eerste Week is de bekering van het hart. Het motief daarvoor is vooral Gods barmhartigheid die ons geheel gratuit overkomt. De weg van de Eerste Week is: door dieper in te gaan op eigen ontrouw uitkomen bij Gods trouw.
Vergeving en barmhartigheid, Gods liefde en trouw, staan dus centraal. Het gaat erom onze ontrouw niet uit de weg te gaan, maar diep in ons toe te laten, als de weg om Gods trouw te gaan verstaan en ervaren. Daarvoor moeten wij de facetten van die ontrouw in ons toelaten en ze niet verdoezelen. Maar daarbij moeten we niet vergeten dat ze een “weg” zijn. We houden ons er niet mee bezig in de Geestelijke Oefeningen om erin te blijven steken, maar om de ervaren liefde van God te verdiepen en een nog heel nieuwe en reële dimensie te geven.
Ignatius stelt deze stof voor met behulp van begrippen als zonde, hel en barmhartigheid. In de wijze waarop hij dat doet is hij zeker bepaald door hoe mensen van zijn tijd deze begrippen gelovig beleefden. Gisteren probeerden wij daar doorheen te verstaan op welke weg Ignatius ons mee wil nemen. Vandaag willen we stilstaan bij het feit dat de door Ignatius gebruikte begrippen niet zonder meer vanzelfsprekend zijn voor mensen van onze tijd. Wat betekenen voor ons vandaag zonde, kwaad, schuld, hel, berouw, bekering, vergeving? Welke plaats hebben ze in onze geloofsbeleving? In de zo juist gegeven beschrijving van het eigene van de Eerste Week heb ik eigenlijk al een begin gemaakt met het beantwoorden van die vraag. Ik wil daar nu wat dieper op in gaan. Ik heb niet de pretentie om in kort bestek een volledige theologie van zonde en kwaad te geven. En nog minder om de ontwikkeling in de theologische benadering daarvan en de verschillen tussen de 16e en de 21e eeuwse theologie te schetsen. Wel wil ik proberen in een gelovige reflectie mij af te vragen wat zonde, kwaad, schuld en vergeving voor mij zijn. Ik hoop daarmee nog dieper door te dringen in de betekenis van de Eerste Week en ook daarin herkenningspunten te vinden voor wie vandaag de Geestelijke Oefeningen doet.
